Bir alacağın rızaen ödenmemesi hâlinde alacaklının başvurduğu en yaygın yol icra takibidir. Süreç, alacaklının icra dairesine başvurusuyla başlar ve borçluya ödeme emri gönderilmesiyle devam eder. Her iki tarafın da bu süreçte bilmesi gereken belirli süreler ve haklar bulunur.
Takip nasıl başlatılır?
Alacaklı, elindeki belgeye göre ilamlı ya da ilamsız icra takibi başlatabilir. İlamsız takipte bir mahkeme kararı aranmaz; alacaklı doğrudan icra dairesine başvurarak borçluya ödeme emri gönderilmesini sağlar. İlamlı takipte ise elde mahkeme kararı ya da buna eşdeğer bir belge bulunur.
Borçlunun itiraz hakkı
Borçlu, kendisine tebliğ edilen ödeme emrine karşı yasal süre içinde itiraz edebilir. Genel haciz yoluyla (ilamsız) takipte bu süre, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gündür (İİK m. 62); çek, bono ve poliçe gibi kambiyo senetlerine dayalı takipte ise süre 5 güne iner ve itiraz doğrudan icra mahkemesine yapılır (İİK m. 168). Süre, tebliğ edilen günün ertesi günü işlemeye başlar. Süresinde ve usulüne uygun yapılan itiraz, genel haciz yolunda takibi kendiliğinden durdurur (İİK m. 66); alacaklının takibe devam edebilmesi için itirazın kaldırılması (İİK m. 68, icra mahkemesinde, 6 ay içinde) ya da itirazın iptali davası (İİK m. 67, genel mahkemede, 1 yıl içinde) açması gerekir.
Süreyi kaçıran borçlu ne yapabilir?
Borçlu, kendi kusurundan kaynaklanmayan bir engel nedeniyle itiraz süresini kaçırırsa, satış aşamasına kadar İİK m. 65 uyarınca gecikmiş itiraz yoluna başvurabilir. Bu başvuru, engelin ortadan kalkmasından itibaren 3 gün içinde icra mahkemesine yapılmalıdır.
Haciz süreci
- İtiraz edilmemiş ya da itiraz kesin olarak ortadan kaldırılmışsa alacaklı haciz talep edebilir.
- Haciz, borçlunun menkul ve gayrimenkul mallarına, banka hesaplarına veya maaşına uygulanabilir.
- Kanunda bazı mal ve gelirler haczedilemez ya da kısmi haciz kapsamındadır; bu istisnaların doğru uygulanması önemlidir.
Sık karşılaşılan sorunlar
Uygulamada en sık karşılaşılan sorunlar arasında tebligatın usulüne uygun yapılmaması, itiraz süresinin kaçırılması ve haciz işlemlerinde önceliğin doğru belirlenmemesi yer alır. Hem alacaklı hem borçlu açısından, sürecin başında hukuki destek alınması ileride doğabilecek hak kayıplarını önler.